Bir zemin etüt raporunda veya statik projede "zemin sınıfı ZD" gibi bir ifade gördüyseniz, bu Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği (TBDY 2018)'nin tanımladığı yerel zemin sınıfıdır. Altı sınıf vardır: ZA, ZB, ZC, ZD, ZE ve ZF. ZA'dan ZE'ye doğru zemin sağlam kayadan gevşek ve yumuşak zemine doğru değişir; ZF ise ayrı bir inceleme gerektiren zeminleri gösterir.
Zemin sınıfları tablosu (TBDY 2018 Tablo 16.1)
Sınıf, temel tabanının altındaki üst 30 metrenin ortalama özelliklerine göre belirlenir. Üç parametreden biri kullanılır: kayma dalgası hızı VS30 (m/s), düzeltilmiş SPT darbe sayısı (N60)30 ve drenajsız kayma dayanımı (cu)30 (kPa).
| Sınıf | Zemin türü | VS30 (m/s) | (N60)30 | (cu)30 (kPa) |
|---|---|---|---|---|
| ZA | Sağlam, sert kayalar | > 1500 | — | — |
| ZB | Az ayrışmış, orta sağlam kayalar | 760 – 1500 | — | — |
| ZC | Çok sıkı kum, çakıl, sert kil veya ayrışmış, çok çatlaklı zayıf kayalar | 360 – 760 | > 50 | > 250 |
| ZD | Orta sıkı – sıkı kum, çakıl veya çok katı kil | 180 – 360 | 15 – 50 | 70 – 250 |
| ZE | Gevşek kum, çakıl veya yumuşak – katı kil; ya da toplamda 3 m'den kalın yumuşak kil (PI > 20, w > %40, cu < 25 kPa) içeren profiller | < 180 | < 15 | < 70 |
| ZF | Sahaya özel araştırma gerektiren zeminler (aşağıya bakın) | Parametreyle değil, zemin koşuluyla tanımlanır | ||
Yüzeysel temellerde temel tabanı ile kaya arasında 3 metreden kalın zemin varsa ZA veya ZB sınıfı verilmez. Hesabın nasıl yapıldığını TBDY 2018'e göre yerel zemin sınıfı yazısında anlattık; VS30 değerinizi ücretsiz Vs30 ve zemin sınıfı hesaplayıcısıyla deneyebilirsiniz.
Zemin sınıfı ZC ne demek?
Çok sıkı kum ve çakıl, sert kil veya ayrışmış zayıf kaya. Konut projelerinde rastlanan en elverişli zemin sınıflarından biridir.
Zemin sınıfı ZD ne demek?
Orta sıkı – sıkı kum, çakıl veya çok katı kil. Türkiye'deki yerleşim alanlarında en sık karşılaşılan sınıflardandır. ZD tek başına "kötü zemin" anlamına gelmez; tasarım spektrumu ve temel sistemi bu sınıfa göre belirlenir. Ölçülen değer ZC sınırına yakın olsa bile mühendis güvenli tarafta kalmak için ZD seçebilir.
Zemin sınıfı ZE ne demek?
Gevşek kum veya yumuşak kil gibi zayıf zeminler. Deprem dalgasını daha çok büyütebilir, oturma ve taşıma gücü açısından daha dikkatli tasarım ister; zemin iyileştirme veya derin temel gündeme gelebilir. Yeraltı suyu ile birlikte gevşek kumlarda sıvılaşma ayrıca değerlendirilir.
ZF hangi zeminlerdir?
- Sıvılaşabilir, yüksek hassasiyetli veya göçebilir zeminler
- Toplam kalınlığı 3 m'yi aşan turba veya organik kil
- Toplam kalınlığı 8 m'yi aşan yüksek plastisiteli (PI > 50) kil
- Kalınlığı 35 m'yi aşan yumuşak veya orta katı kil
ZF zeminlerde tablodaki katsayılar kullanılmaz; TBDY §16.5'e göre sahaya özel zemin davranış analizi yapılır.
Zemin sınıfı neden önemli?
Yerel zemin sınıfı, yerel zemin etki katsayılarını (FS, F1) ve dolayısıyla tasarım spektrumunu değiştirir. Katsayılar hem zemin sınıfına hem de bölgenin deprem tehlikesine (SS, S1) birlikte bağlıdır; bu yüzden aynı konumda farklı zemin sınıfı farklı bir tasarım deprem yükü demektir. Yanlış sınıflama ya güvensiz ya da gereksiz maliyetli bir tasarıma yol açar.
Zemin sınıfı nasıl öğrenilir, sorgulanır?
- Parselin zemin etüt raporundan: parsel bazında zemin sınıfının resmî kaynağı, o parsel için hazırlanmış zemin etüt raporudur. Mevcut bir binanın raporu belediyenin imar arşivindeki ruhsat dosyasında bulunur (bkz. rapor nereden alınır).
- AFAD Türkiye Deprem Tehlike Haritası: tdth.afad.gov.tr koordinata göre deprem tehlike parametrelerini (SS, S1) verir; zemin sınıfını siz seçersiniz, harita parselin zemin sınıfını söylemez.
- Mikrobölgeleme haritaları: bazı belediyelerin yayımladığı mikrobölgeleme çalışmaları bölge ölçeğinde fikir verir, ancak parsel raporunun yerine geçmez.
Sık sorulan sorular
Zemin sınıfı ZD ne demek?
TBDY 2018'e göre orta sıkı – sıkı kum, çakıl veya çok katı kil tabakalarıdır: Vs30 180–360 m/s, (N60)30 15–50 veya cu 70–250 kPa. Türkiye'deki yerleşim alanlarında en sık karşılaşılan sınıflardandır.
Zemin sınıfı ZB ne demek?
Az ayrışmış, orta sağlam kayalardır; Vs30 760–1500 m/s. Yüzeysel temelde temel tabanı ile kaya arasında 3 metreden kalın zemin varsa ZB verilmez.
Zemin sınıfı ZE kötü mü?
ZE gevşek veya yumuşak zemin demektir; deprem etkisi ve oturma açısından daha dikkatli tasarım gerektirir. Uygun temel sistemi ve gerekirse zemin iyileştirmesiyle güvenli yapı yapılabilir; karar geoteknik rapora ve mühendise aittir.
Zemin sınıfı nasıl sorgulanır?
Parsel bazında herkese açık bir zemin sınıfı sorgulama ekranı yoktur. Resmî kaynak parselin zemin etüt raporudur; mevcut binalar için rapor belediyenin imar arşivindeki ruhsat dosyasındadır.
En iyi zemin sınıfı hangisi?
ZA (sağlam, sert kaya) deprem açısından en elverişli sınıftır; ZB, ZC, ZD, ZE sırasıyla zemin yumuşar. ZF, sahaya özel analiz gerektiren ayrı bir gruptur.
İlgili sayfalar
Ücretsiz hesaplayıcı
- Vs30 ve zemin sınıfı — kayıt gerekmez
Bu adımları kendi projenizde deneyin — kayıtta hazır bir örnek proje gelir, ilk raporunuz ücretsizdir.
ZeminPro'yu deneyinBu yazı genel bilgi amaçlıdır; proje kararları için yürürlükteki yönetmelik, idarenin güncel talimatı ve sorumlu mühendis esastır.